Plácido Domingo, Juliana Grigoryan og James Vaughan í Eldborg í Hörpu mánudaginn 9. mars.

Maður spyr sig hreinlega: Til hvers er óperugoðsögn á níræðisaldri að leggja leið sína til Íslands til að staulast í gegnum aríur sem áður runnu af fingrum fram?

Er það listræn ástríða sem rekur hann áfram? Ef svo, þá dugði hún ekki til. Tónleikarnir voru, að minnsta kosti fyrir mig, þegar á heildina er litið, ekki sérlega skemmtilegir. Í raun voru þeir eins og að horfa á gamla filmu af óperusýningu í svarthvítu, þar sem hljóðið dettur út í sífellu og sýningarstjórinn vonar að áhorfendur taki ekki eftir neinu.

Upphitaður kaffibolli og ónotalegur skuggi

Ég ætla að vera heiðarlegur og segja hlutina eins og þeir hljómuðu í salnum: Út frá því sem heyrðist í Eldborg má segja að Plácido Domingo sé búinn að syngja sitt síðasta. Hann reynir nú að kalla sig baritón til að hylja þá augljósu staðreynd að efra tónsviðið er farið fyrir fullt og allt, en jafnvel í dýpri tónunum vantar allan kjarna, alla fyllingu. Röddin hljómaði eins og upphitaður kaffibolli frá því í fyrradag. Útlínurnar eru þarna, en bragðið er farið.

En það er ekki aðeins röddin sem hefur farið forgörðum, heldur líka ímyndin. Maður sat stöðugt með þá ónotalegu tilfinningu í Eldborg að framkoman öll snerist minna um tónlist og meira um ímyndarhreingerningu. Skugginn af fjölmörgum ásökunum kvenna um valdníðslu og áreitni frá árinu 2019 lá þungur yfir sviðinu og gerði það að verkum að þessi evrópski „endurkomutúr“ virtist fremur vera PR-aðgerð en listrænn sigur. Hvort sem fólk trúir þessum ásökunum eða ekki, þá var erfitt að hrista af sér tilfinninguna að hér væri frekar verið að fínpússa orðspor en að skapa lifandi list.

Listræn sárabindi og stjörnudýrkun

Það er áhugaverð og býsna gegnsæ sviðsetning hjá Domingo að umlykja sig stórefnilegum, ungum sóprönum á þessu ferðalagi. Juliana Grigoryan er svo björt og fersk að hún dregur óneitanlega athyglina frá því hversu lúinn og líflaus söngvarinn við hlið hennar er orðinn. Ef þessi uppstilling er ætluð sem listrænt sárabindi yfir brostinn orðstír hins aldna stórsöngvara, þá skilaði hún sínu og rúmlega það.​

Og miðað við viðbrögðin í salnum á mánudagskvöldið, heppnaðist uppstillingin fullkomlega. Það er stundum talað um íslenska tónleikagesti sem kröfuharða, en í þetta sinn tók stjörnudýrkunin völdin. Áheyrendur klöppuðu, æptu og veinuðu eftir hverja einustu aríu hjá Domingo, jafnvel þegar flutningurinn var hvorki fugl né fiskur.

Þetta sýnir okkur spaugilega hlið á því hvernig við upplifum viðburði: Salurinn virtist á köflum ekki vera að klappa fyrir tónlistinni sem barst frá sviðinu, heldur fyrir þeim forréttindum að fá að anda að sér sama lofti og söguleg goðsögn. Það virðist skipta litlu máli hvort hendingin á undan hafi verið máttlaus eða túlkunin flöt; ef maðurinn stendur gleiður, kreppir hnefann og gargar út lokatóninn, þá rís salurinn úr sætum. Fólk fagnaði nafni, ekki nótum.

Háskerpusópran sem bjargaði kvöldinu

Sem betur fer var lífsmark með þessum tónleikum, og það af stærri gerðinni. Armenska sópransöngkonan Juliana Grigoryan var stórbrotin, frábær og í raun algjör opinberun. Á meðan Domingo sló hvert vindhöggið á fætur öðru, þá mætti Grigoryan með trönur og málningarkassa og málaði dásamlegar myndir í öllum regnbogans litum.​

Þegar hún flutti „Sönginn til mánans“ úr Rusölku eftir Dvořák, varð andrúmsloftið í salnum kyngimagnað. Flutningurinn var einfaldlega mergjaður. Hún söng svo vel að maður gleymdi næstum því af hverju maður var svona pirraður.

Musettu-valsinn úr La Bohème eftir Puccini var jafnvel enn áhrifaríkari. Ég man svei mér þá ekki eftir að hafa heyrt þessa ástkæru aríu flutta á jafn margræðan og litríkan hátt. Þetta var ekki bara fallegur söngur; hver tónn, hvert einasta blæbrigði hjá henni, hvert andartak sagði heila sögu.

Píanóleikur með hnökrum og hátindum

James Vaughan sá um píanóleikinn og tókst ágætlega upp við það erfiða verkefni að leysa heila sinfóníuhljómsveit af hólmi. Meðleikurinn var hárnákvæmur. Hann kom líka fram í tveimur einleiksatriðum til að brjóta upp dagskrána, og þau voru, um margt, stórbrotin og spiluð af miklum krafti.

Þó verður að gera þá fræðilegu athugasemd að þótt andinn hafi verið réttur, þá brást píanóleikaranum örlítið bogalistin á tæknilega sviðinu. Í tveimur hápunktum hittu áttundahlaupin einfaldlega ekki alveg í mark. Þegar tónlistin krefst slíkrar snerpu og nákvæmni, þá heyrist það um leið þegar nóturnar á píanóinu verða aðeins of margar fyrir fingurna. Sem er synd, því píanóið var ekki einu sinni á hreyfingu.

Keisarinn í nýju fötunum

Þegar tónleikunum lauk með standandi fagnaðarlátum gat maður ekki annað en brosað að fáránleikanum. Margir í salnum virtust fara heim með þá blekkingu að þeir hefðu upplifað Plácido Domingo á hátindi sínum, þegar það sem þeir fengu fyrir peninginn var snilld sópransöngkonunnar og holt bergmál af 60 ára gamalli fortíð. Keisarinn var allsber; miðað við það sem heyrðist í Eldborg hefði hann betur sest í helgan stein. Grigoryan á hins vegar framtíðina fyrir sér.

Niðurstaða:

Áhorfendur borguðu dýru verði fyrir goðsögn en fengu aðeins upphitað kaffi sem var lagað í fyrradag. Sem betur fer mætti Juliana Grigoryan og bauð upp á kampavín.​