Tónlist sem mun lifa um ókomna tíð

Kona sem ég þekki samdi tónlist fyrir bíómynd. Í myndinni var danssena á brú, en tónlist konunnar átti að vera leikin þar undir. Þegar hún sá myndina skömmu fyrir frumsýningu uppgötvaði hún að búið var að klippa tónlistina án hennar leyfis; hún hafði verið stytt um helming. Í ljós kom að brúin, sem var sérstaklega smíðuð fyrir myndina, hafði ekki verið eins löng og upphaflega var planað. Það vantaði víst timbur, sem kom niður á tónlistinni án þess að tónskáldið væri haft með í ráðum.

Þetta er nokkuð lýsandi fyrir stöðu kvikmyndatónskálda. Tónlist í bíómyndum þarf að vera löguð að kvikmyndinni, ekki öfugt. Og tónlistin er talin góð ef áhorfandinn verður ekki var við hana. Hún er yfirleitt í þriðja eða fjórða sæti þegar best lætur.

Góður, vondur og ljótur

Vissulega eru til undantekningar. Þar á meðal er mynd Sergios Leones, The Good, the Bad and the Ugly, m.a. með Clint Eastwood í aðalhlutverki. Myndin er frá árinu 1966. Ennio Morricone samdi tónlistina, en hann lést í byrjun þessa mánaðar. Tónlistin er óvanalega veigamikil, og hefur sterkan karakter. Meginstefið er frægt, en það hljómar eins og væl í sléttuúlfi. Það samanstendur að mestu af tveimur nótum með hreinni ferund á milli. Myndin fjallar um átök þriggja byssumanna. Stefið táknar þá alla, en er leikið á mismunandi hljóðfæri, eða sungið, eftir því hver á í hlut. Morricone var frumlegur þegar hann valdi hljóðfæri, og notaði líka skothvelli, jóðl og flaut í tónlistinni. Þessi víði hljóðheimur er eitt af hans helstu höfundareinkennum.

The Good, the Bad and the Ugly var sérkennileg að því leyti að hún var klippt eftir tónlistinni, en ekki öfugt. Enginn skortur var á timbri þar! Á vissan hátt er myndin eins og ópera, þar sem merkingarþrungnar nærmyndir af svip þess aðalleikara sem á í hlut, koma í staðinn fyrir einsöng. Og svo er drynjandi hljóðfæratónlist undir.

Geimvera og Jesúíti

Morricone samdi tónlistina við um 400 myndir. Þær eru ekki allar snilldarverk, eins og t.d. frekar slappar hryllingsmyndir á borð við The Exorcist 2. The Thing er þó mögnuð, ekki síst fyrir tónlistina, sem er gædd áhrifamikilli dómsdagsstemningu. Myndin gerist á Suðurskautinu, en geimvera herjar á vísindamenn sem eru þar við rannsóknir, með hroðalegum afleiðingum.

Fleiri myndir sem nutu hæfileika Morricones eru t.d. The Untouchables, In the Line of Fire og The Mission. Sú síðastnefnda verðskuldar sérstaka athygli. Hún fjallar um tilraunir Jesúíta til að forða frumbyggjum frá því að vera hnepptir í þrældóm í Suður-Ameríku á 18. öld. Jesúítar eru regla innan Kaþólsku kirkjunnar. Margslungin og grípandi tónlistin er einstaklega kraftmikil, og lyftir myndinni upp í hæstu hæðir. Tónlistin fékk þó ekki Óskarsverðlaunin, og sumir halda því fram að það sé eitt mesta hneyksli kvikmyndasögunnar.

Grét bara tvisvar á ævinni

Morricone bjó ætíð á Ítalíu, hann vildi ekki flytja til Hollywood þegar hann sló í gegn. Hann var heitrúaður kaþólikki. Þegar Jesúítareglan hélt upp á að tvö hundruð ár væru frá því að hún fór í gegnum mikilvægar endurbætur, samdi hann stórt tónverk í messuformi. Hann tileinkaði það Frans páfa, sem er fyrsti Jesúítinn til að gegna því embætti.

Í tengslum við páfann, þá sagðist Morricone bara hafa grátið tvisvar á ævinni. Það var þegar hann sá The Mission fyrst og þegar hann hitti Frans páfa. Margir gráta nú fráfalls meistarans, sem var ekki bara með mestu kvikmyndatónskáldum sögunnar, heldur eitt mesta tónskáldið í hvaða geira sem er. Minning hans mun lifa um ókomna tíð.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s